Ініцыяцыю немагчыма ўявіць без глыбокага сімвалізму. Сімвал – гэта заўсёды ключ да нейкага адкрыцця, да нейкай ісціны. Менавіта таму веданню сэнсу самых розных сімвалаў – геаметрычных фігур, лічбаў, колераў, раслін, жывёл, нябесных целаў і іншых – надавалася вялікае значэнне пры ініцыяцыіі.

У літаратуры тэматыка тайных ордэнаў, эзатэрычных ведаў і пасвячэння ў іх знайшла сваё адлюстраванне ў плыні акультнага рамантызму. У адрозненне ад рамантызму класічнага, дзе герой-бунтар звычайна гіне, у акультным рамантызме ён заўседы знаходзіць выйсце з тупіка бессэнсоўнага існавання да шляху патаемных ведаў.

Сярод заходніх прадстаўнікоў гэтага жанру можна згадаць Рычарда Баха (“Чайка па імені Джонатан Лівінгстон”), Элізабет Хэйч (“Пасвячэнне”), Сомэрсэта Моэма (раман “Маг”). У Расіі гэты жанр прадстаўлены такімі пісьменнікамі як Валерый Брусаў (раман “Вогненны Анёл”), Юрый Пернацьеў (“Шукальнік абсалюту”).

У беларускай літаратуры яго элементы можна адшукаць у спадчыне У. Караткевіча (“Хрыстос прызямліўся ў Гародні”) і паэзіі У. Жылкі. Але найбольш ярка ён праявіўся, на нашу думку, у аповесці Вацлава Ластоўскага “Лабірынты”.

У сваёй шматграннай літаратурнай і навуковай дзейнасці Ластоўскі абапіраўся на грунт беларускага фальклору, этнаграфіі і міфалогіі. Захопленасць нацыянальным фальклорам і міфалогіяй, сінтэз навуковай і літаратурнай думкі прывялі да стварэння так званай крыўскай тэорыі і ідэй “новаязычніцтва”.

Міфалагізаваная беларуская гісторыя падацца ім праз вобраз-сімвал Лабірынту, які адлюстроўвае эзатэрычныя глыбіні нацыянальнай культуры, яе патаемнае існаванне. Веданне сусветнай міфалогіі дапамагала Ластоўскаму “дабудоўваць” і часткова містыфікаваць нацыянальную міфалогію. [3,14-15]

Мэтай нашай навуковай працы з’яўляецца аналіз сімволікі ініцыяцыі ў аповесці Вацлава Ластоўскага “Лабірынты” і параўнанне яго з універсальнай егіпецкай сімволікай у “Пасвячэнні” Элізабет Хэйч. Выбар гэтай тэмы быў абумоўлены цікавасцю да самога працэса ініцыяцыі і тым, што на дадзены момант вельмі мала існуе літаратуры пра тайныя ордэны на тэрыторыі Беларусі, іх ролю ў гісторыі нашай краіны, філасофскую і культурную спадчыну.

У першай частцы аповесці Ластоўскі асаблівую ўвагу надае існаванню ў беларускай мове ўласных назваў нябесных целаў. На яго думку, гэта сведчыць аб тым, што “нашы продкі перажылі стадыю высокай культуры” [8, 50]. v Венеру атаясамліваюць з біблейскім Люцыферам, імя якога першапачаткова азначала “Той, хто нясе святло” ( ад лац. Luci – “свет”, ferro – “нясу”). Святло ведаў, якія трэба перадаць чалавецтву, але яко гіне ў цемры з-за граху пагарды.

Падобная легенда існавала ў Месапатаміі, дзе багіня Іштар (“Дачка свету”) з-за прагі ўлады спускаецца ў падземнае царства, дзе і памірае. Індзейцы Мезаамерыкі звязваюць Венеру з богам Кетцалькаатлем, Пернатым Змеем, які таксама саграшыў, парушыўшы святы абрад па слабасці свайго характару, і вымушаны з-за гэтага кожны раз паміраць і нараджацца нанова.

Памешчык, які распавядаў герою пра старажытнаславянскую астралогію згадвае сярод іншых вядомых сузор’яў таксама Вялікую Мядзведзіцу, Плеяды і Арыёнаў Пояс. Трэба адзначыць, што ў Егіпце Плеяды, альбо Сем Сясцер, атаясамліваліся з Ра – калектыўным вобразам Сонца (якое, дарэчы, лічылася восьмай зоркай гэтага сузор’я) і звязваліся са зменай пораў года, бо на небасхіле яны знаходзяцца ў непасрэднай блізкасці ад экліптыкі – лініі руху Сонца. Таму для людзей у розных частках свету Плеяды – вестуны вялікіх змен. [7, 469] У сучаснай эзатэрычнай традыцыі высокаразвітыя істоты з сузор’я Плеядаў да сёй пары лічацца духоўнымі настаўнікамі і апекунамі чалавецтва.

Так, па павер’ях беларусаў, Плеяды – “гэта тыя свечкі, якія гараць на небе там, куды збірюцца праведныя душы людзей. Тут анёлы адсейваюць праведныя душы ад грэшных.” [6, 56]

Арыён – самае прыгожае і яркае сузор’е Паўночнага паўшар’я – таксама меў вялікае значэнне ў містэрыях Егіпта. Калі добра прыгледзецца да трох Вялікіх Пірамід, то можна заўважыць, што яны размяшчаюцца ўздоўж Ніла акурат так, як тры зоркі Пояса Арыёна адносна Млечнага Шляху. К. Найт і Р. Ломас, даследчыкі гісторыі масонства, у сваёй працы згадваюць, што, паводле егіпецкай цырымоніі інтранізацыі (узыходжанн на трон новага фараона пасля смерці старога) у пэўны час ночы, калі адбывалася цырымонія, фараон-нябожчык і новы фараон разам накіроўваюцца ў сузор’е Арыёна. Адзін для таго, каб застацца на сваёй новай зорнай радзіме назаўжды, а другі – каб вярнуцца і кіраваць зямлёй людзей. [10, 152]

Пояс Арыёна сваім накірункам таксама заўжды паказвае на самую яркую зорку – Сірыус. На Сірыус таксама скіраваны і позірк Сфінкса ў пэўны час года, калі пачынаецца разліў Ніла – адраджэнне жыцця.

Такім чынам, фактам існавання ў беларусаў уласных назваў астранамічных аб’ектаў памешчык даводзіць да галоўнага героя, што “…быў калісь час, калі ў нас працавала астралогія, глыбокае знанне якой з’яўлялася прывілеем класа вучоных, але была адначасна, мабыць, ведай, даступнай да ўсіх станаў.” [8, 51]

Гісторыя лабірынтаў вельмі старажытная. Яны былі пабудаваны ў розных месцах зямлі і ўяўляюць сабой універсальны ўзор чалавечай свядомасці, незалежнага ад культуры, у межах якой яны ўзніклі. Лабірынты былі знойдзены ў Скандынавіі, Амерыцы, Іраку, Брытаніі, Італіі, Індыі, Францыі, Егіпце, на востраве Крыт.

Само слова "Лабірынт" паходзіць ад грэчаскага "лабрыс" – "падвоеная сякера". Традыцыйны Лабірынт уяўляе сабой дыск і семантычна звязваецца з падземным светам і небам. Лабірынты былі сімвалам ілюзорнасці нашага свету, у якім душа чалавека блукае ў пошуках ісціны. Гэта былі месцы пасвячэння ў традыцыі многіх старажытных містэрый. Існуе мноства самых разнастайных лабірынтаў: пераплеценыя сцежкі, абкладзеныя камянямі, бясконцыя падземныя пячоры пад храмамі, горныя лабірынты і гэтак далей.

У трактаце "Егіпецкія Містэрыі", які прыпісваюць Ямвліху, наступным чынам апісваецца ініцыяцыя вучня ў заблытаным лабірынце Сфінкса. Неафіту завязалі вочы і таемным падземным ходам вялі ад Сфінкса да піраміды. У розных месцах лабірынта сустракаліся зачыненыя дзверы, якія адчыняліся толькі тады, калі старэйшы казаў пэўныя словы ці рабіў спецыяльныя знакі. У містэрыях зараастрызма кандыдата праводзілі па лабірынце, які складаўся з сямі шырокіх скляпенняў, злучаных галерэямі, дзе яго падпільноўвалі сем небяспечных выпрабаванняў ініцыяцыі.

У сакральнай геаметрыі праходжанне лабірынта – гэта падарожжа ад смерці да нараджэння. Сам лабірынт звычайна ахоўваецца ўладаром, які жыве ў цэнтры. Дасягнуць цэнтра здольныя толькі абраныя. Але галоўнае – не толькі дабрацца да сярэдзіны, але і знайсці, вярнуцца да свайго адраджэння. [11, 296-297]

У Ластоўскага лабірынт – гэта не проста месца дзеяння. У пэўным сэнсе гэта ключ да разгадкі зместу твора, лакаічная формула, якая звязвае наяўнае і прыхаванае, тэкстуальнае і пазатэкстуальнае. Акрамя ўсяго, у аповесці лабірынт сімвалізуе непарыўную, яўную сувязь жывых сёння і іх продкаў. [1,4]

Пасля містычнага знікнення цела Падземнага чалавека галоўны герой у адчаі пачынае шукаць выйсця са становішча, у якім апынуўся, і толькі тады заўважае яшчэ адну цікавую асаблівасць месца, дзе ён прыносіў клятву. "Затое я толькі цяпер заўважыў, што памяшчэнне, у якім я знаходжуся, мае трохкутную форму, трылук якой, звужаючыся, зыходзіўся ўверсе высокім скляпеннем." [8, 58]

Трохкутнік сам пра сабе - найстаражытнейшы і шматзначны сімвал. Гэта і егіпецкая эмблема бога, і піфагараўскі сімвал мудрасці, сімвал Свету Жыцця (Эйн Соф) у халдзеяў, і вечнасці ў індуістаў. Трохкутнік справедку быў таксама сімвалам Сонца.